Gweithiwyd y chwareli hyn o’r 1700au hyd at 1930. Ym 1939, prynodd y Weinyddiaeth Awyr y Chwarel Isaf er mwyn storio dros 18,000 tunnell o arfau rhyfel a ffrwydron mewn adeilad deulawr. Yn Ionawr 1942, fe ddisgynnodd rhan sylweddol o’r adeilad a chladdwyd 14,000 tunnell o arfau rhyfel a 27 wagen a oedd wrthi’n dadlwytho. Wedi’r rhyfel, symudodd Ysgol Ffrwydron Awyrlu Brenhinol i’r safle. Roedd cwricwlwm yr ysgol yn cynnwys gwaith tanio ffrwydron felly defnyddiwyd safle’r chwarel at ddibenion hyfforddi. Parhaodd hyn tan 1961. Dechreuodd y gwaith o glirio ffrwydron oddi ar y safle ym 1969, a chymerodd y dasg bron i chwe mlynedd.

Llwybr tua 130 milltir yw Taith y Pererin Gogledd Cymru sy’n cychwyn yn Abaty Basingwerk (Dinas Basing). Roedd yr abaty’n gweithredu fel ysbyty i bererinion ar eu taith i Ffynnon Groyw yn ystod y Canol Oesoedd.

Mae’r llwybr yn dathlu treftadaeth y seintiau Celtaidd hynny y llithrodd eu straeon i ebargofiant ond adleisir y coffa amdanynt mewn eglwysi hynafol â ffynhonnau sanctaidd ar hyd y ffordd.

Fel yn y gorffennol, mae eglwysi bychain o garreg sy’n swatio ar y llethrau’n cynnig cysgod a gorffwys i gerddwyr.
Mae llawer i’w weld yma, gan gynnwys croes garreg 12 troedfedd Maen Achwyfan sy’n 1,000 o flynyddoedd oed. Saif yn enigmatig, arunig mewn cae. Mae arni gerfiadau a phatrymau Celtaidd a Llychlynnaidd. Mae’r llwybr yn mynd heibio i gylchoedd cerrig sydd wedi goroesi’n dda uwchben dyffryn Conwy.
Uchafbwynt y daith yw croesi at Ynys Enlli mewn cwch agored.

http://www.pilgrims-way-north-wales.org/

Cynigiwyd cynlluniau ar gyfer rheilffordd i fyny’r Wyddfa o Lanberis yn gyntaf gan Syr Richard Moon, Cadeirydd y London & North Western Railway, ar ôl i lein o Fangor i Lanberis gael ei chwblhau ym 1869, a chafwyd gwrthwynebiad chwyrn gan y tirfeddiannwr George William Duff Assheton -Smith. Fodd bynnag, arweiniodd cynlluniau yn 1877 i hyrwyddo rheilffordd o Borthmadog i gopa’r Wyddfa, ac agor rheilffordd gul i Ryd Ddu ym 1881, at golled sylweddol mewn masnach i Lanberis.

Ysgogodd hyn Assheton-Smith i newid ei feddwl; cafodd Syr Richard ei ffordd, ffurfiwyd The Snowdon Mountain Tramroad and Hotels Company Ltd., a dechreuwyd un o gampau peirianneg mawr y byd  ym 1894.

Adeiladodd y reilffordd gan 150 o ddynion gyda chaibau, rhawiau a deinameit ddwy draphont, wrth cerfio toriad 100-metr o graig solet, adeiladu sawl pont a gosod bron i wyth cilometr o drac i fyny graddiant un mewn saith i ben y mynydd – i gyd yn 14 mis.

Roedd system reilffordd rac-a-piniwn (cog) patent, a berffeithiwyd gan Dr. Roman Abt, yn gweithio’n ddibynadwy yn Alpau’r Swistir ac ar reilffordd Manitou & Pike’s Peak yn America. Nid oedd unrhyw gystadleuwyr tebygol eraill, a system Abt yw’r un sy’n dal i weithio heddiw. Felly beth am brynu’r locomotifau o’r un ffynhonnell? O’r locos stêm gwreiddiol a adeiladwyd yn y Swistir, mae pedwar yn dal i gludo i fyny ac i lawr y mynydd heddiw. Cyfrifwyd bod locomotif Rhif 2, Enid, wedi teithio am bellter o 3,075,200 cilometr, sy’n hafal i bedair taith i’r lleuad ac yn ôl, ers mynd i wasanaeth ym 1896.

www.snowdonrailway.co.uk/history-of-snowdon-mountain-railway